Tanıma ve Tenfiz

Tanıma ve tenfiz kavramlarıyla ilgili merak ettiğiniz tüm detaylar ve konuya dair çok daha fazlası Şengüler Hukuk Bürosu'nda.

A)YABANCI MAHKEME KARARLARININ TÜRK YARGISINDAKİ YERİ

Günümüzün küresel çağında ve globalleşen dünyada artık tek bir ülkede sabitlenen bir yargı düzeni düşünülemez.Bir Türk vatandaşı veya yabancı ülke vatandaşının , yabancı bir mahkemede  alınan kararının Türk yargı sisteminde de uygulanabilirliğinin gerektiği aşikardır. Makalemizde bu konuya yer vermemizin asıl nedeni ise budur.

1) Tanıma ve Tenfiz

Kural olarak her ülkenin mahkeme kararları o ülkenin kendi sınırları içinde hüküm ve sonuçlarını doğurur.Bu durum devletin ülkesel egemenliğini temel sonucudur. Mahkeme kararlarının 2 tür etkisi bulunmaktadır. İlki kesin hüküm ve kesin delil etkisidir, bir diğeri ise icrai etkidir. Bir mahkeme kararının kesin hüküm ve yahut kesin delil etkisinden yaralanmak istiyorsak tanıma; icrai etkisinden, eda hükmünden yararlanmak istiyorsak tenfiz kurumuna başvurmamız gerekmektedir. Kararın içeriğine göre hangi kuruma başvuracağımız da belirlenmektedir.

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin temel hükümler 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanununda (MÖHUK )  düzenlenmiştir.

Tanıma veya tenfiz kararının verilebilmesi için gerekli olan ön şartlar vardır.Bunlar:

1)  Yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş ilamın bulunması

2)  Yabancı mahkeme kararının hukuk davalarına ilişkin olması

3)  Kararın kesinleşmiş olması

Tenfiz Engelleri :

1)  Hükmün Verildiği Devlet ile Türkiye Arasında Mütekabiliyetin Bulunması :Karşılıklılık ilkesi sadece tenfiz davalarında aranır. Tanıma davalarında bu şart aranmayacaktır.

2)  İlamın, Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisine Girmeyen Bir Konuda Verilmiş Olması veya Davalının İtiraz Etmesi Şartıyla İlamın, Dava Konusu veya Taraflara Gerçek Bir İlişkisi Bulunmadığı Halde Kendisine Yetki Tanıyan Bir Devlet Mahkemesince Verilmemiş Olması

3)  Hükmün Kamu Düzenine Açıkça Aykırı Olmaması

4)  Kararın savunma hakkına riayet edilerek verilmiş olması gerekir.

Yabancı mahkeme kararının tanınması davaları için ön şart yeterlidir ancak tenfiz davalarında ön şartlara ilaveten  tenfiz engellerinin de gerçekleşmemiş olması gerekmektedir.

 2) TENFİZ DAVA  DİLEKÇESİNDE BULUNMASI GEREKLİ ZORUNLU UNSURLAR

 MÖHUK m. 52 şu şekilde belirtmektedir :

Kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir. Tenfiz istemi dilekçe ile olur. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. Dilekçede aşağıdaki hususlar yer alır:

  1. a) Tenfiz isteyenle, karşı tarafın ve varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad, soyad ve adresleri.
  2. b) Tenfiz konusu hükmün hangi devlet mahkemesinden verilmiş olduğu ve mahkemenin adı ile ilamın tarih ve numarası ve hükmün özeti.
  3. c) Tenfiz, hükmün bir kısmı hakkında isteniyorsa bunun hangi kısım olduğu.

Belirtilmelidir.

Tenfiz dilekçesine aşağıdaki belgeler eklenmesi gerekmektedir.

  1. a) Yabancı mahkeme ilâmının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilâmı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi.
  2. b) İlâmın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi.

 Tenfizine karar verilen yabancı ilâmlar Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmlar gibi icra olunur.

 Tenfiz isteminin kabul veya reddi hususunda verilen kararların temyizi genel hükümlere  (HMK ) tâbidir. Temyiz, yerine getirmeyi durdurur. 

3) TANIMA VE TENFİZ DAVALARINDA YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME

Tanıma ve tenfiz davaları basit yargılama usulüne göre görülen bir davadır. Tenfiz davalarında görevli mahkeme  MÖHUK m. 51 gereği asliye hukuk mahkemeleridir.Aile Hukukundan kaynaklanan davalarda ise görevli mahkeme aile mahkemelerdir. Tanıma ve tenfiz davalarında yetkili mahkeme MÖHUK m. 51’de düzenlenmiştir. İlgili maddeye göre bu kararlar kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.